راهنمای سیم و کابل برق

تفاوت سیم افشان، کابل افشان و کابل مفتولی؛ برای هر پروژه کدام مناسب است؟

سیم افشان، کابل افشان و کابل مفتولی از نظر ساختار، انعطاف‌پذیری و محل استفاده یکسان نیستند. انتخاب درست به نوع نصب، تعداد رشته، میزان حرکت کابل، شرایط محیط و نحوه سربندی بستگی دارد.

فهرست و مسیرهای مرتبط مقاله
شناسنامه فنی مقاله

اعتبار محتوا و بازبینی

نویسنده
تیم محتوای فنی صنعتیکال
تخصص نویسنده
انتخاب و تأمین سیم و کابل صنعتی
بازبینی فنی
بازبینی محتوای فنی صنعتیکال
منابع
IEC 60228:2023 — Conductors of insulated cables، IEC 60364-5-52 — Selection and erection of wiring systems، LAPP — Flexible cables for fixed and moving applications
تاریخ انتشار
۱۴۰۵/۶/۶
تاریخ آخرین بازبینی
۱۴۰۵/۶/۶
شناسنامه فنی مقاله
نویسنده
تیم محتوای فنی صنعتیکال
آخرین بازبینی
۱۴۰۵/۶/۶
بازبینی فنی
بازبینی محتوای فنی صنعتیکال
منابع
IEC 60228:2023 — Conductors of insulated cables، IEC 60364-5-52 — Selection and erection of wiring systems، LAPP — Flexible cables for fixed and moving applications

وقتی نقشه یا لیست خرید دستتان است، عبارت‌هایی مثل «سیم افشان ۴»، «کابل افشان ۳ در ۲.۵» یا «کابل خشک ۴ در ۶» کاملاً عادی به نظر می‌رسند. دردسر از جایی شروع می‌شود که قرار باشد بین این‌ها انتخاب کنیم. آیا هرجا کابل نرم‌تر باشد انتخاب بهتری است؟ برای تابلو برق سیم بگیریم یا کابل؟ کابل مفتولی فقط برای ساختمان است؟ و اصلاً چیزی که در بازار به آن «کابل خشک» می‌گویند دقیقاً چیست؟

جواب کوتاه این است که سیم افشان، کابل افشان و کابل مفتولی جای یکدیگر را به‌صورت مطلق نمی‌گیرند. سیم افشان معمولاً برای سیم‌کشی تک‌هادی داخل لوله، داکت و تابلو استفاده می‌شود؛ کابل افشان زمانی مناسب‌تر است که چند هادی عایق‌شده را در یک روکش مشترک و با انعطاف بیشتر نیاز داریم؛ کابل مفتولی یا کابل با هادی کلاس ۱ و ۲ هم بیشتر برای مسیرهای ثابت بررسی می‌شود.

اما این فقط شروع انتخاب است. نوع نصب، تعداد رشته، سطح مقطع، ولتاژ نامی، شرایط محیطی، میزان خمش، نوع ترمینال و حتی نحوه عبور کابل از مسیر می‌توانند نتیجه را عوض کنند.

اگر مشخصات پروژه را می‌دانید و مستقیماً می‌خواهید خانواده‌های قابل تأمین را ببینید، صفحه سیم و کابل برق صنعتیکال نقطه شروع مناسبی است. اگر هنوز بین افشان، مفتولی و سیم مردد هستید، ادامه این راهنما دقیقاً برای همین تصمیم نوشته شده است.

مقایسه سریع سیم افشان، کابل افشان و کابل مفتولی

ویژگی سیم افشان کابل افشان کابل مفتولی
ساختار کلی یک هادی افشان عایق‌شده چند هادی عایق‌شده داخل روکش مشترک یک یا چند هادی کلاس ۱ یا ۲ داخل ساختار کابل
انعطاف‌پذیری زیاد زیادتر از کابل مفتولی هم‌رده کمتر
کاربرد رایج تابلو برق، لوله، داکت، سیم‌کشی داخلی تجهیزات اتصال تجهیزات، تغذیه مصرف‌کننده، نصب داخلی و مسیرهای کم‌تنش کابل‌کشی ثابت و مسیرهای توزیع برق
روکش بیرونی مشترک ندارد دارد معمولاً دارد
مناسب حرکت دائمی خیر، مگر محصول مخصوص چنین کاری طراحی شده باشد صرفاً افشان بودن کافی نیست خیر
سربندی نیازمند توجه به سرسیم و ترمینال مناسب وابسته به ساختار رشته‌ها و تجهیز در نصب ثابت ساده‌تر، ولی شعاع خمش بیشتر است
انتخاب رایج در بازار سیم‌کشی داخل تابلو و لوله کابل برق نرم و چندرشته کابل برق برای نصب ثابت

این جدول برای تفکیک اولیه خوب است، اما نباید از آن نتیجه بگیریم که مثلاً «برای هر مسیر ثابت حتماً مفتولی» یا «برای هر تجهیز متحرک حتماً کابل افشان معمولی» مناسب است. دیتاشیت محصول و شرایط واقعی نصب حرف آخر را می‌زنند.

اول از همه؛ فرق سیم و کابل چیست؟

در گفت‌وگوی روزمره گاهی سیم و کابل به جای هم استفاده می‌شوند، اما از نظر ساختار تفاوت روشنی دارند.

سیم در کاربردی که اینجا درباره آن صحبت می‌کنیم، معمولاً یک هادی الکتریکی با یک لایه عایق است. سیم افشان تابلو برق نمونه ساده‌ای از همین ساختار است: یک هادی مسی انعطاف‌پذیر و یک عایق پیرامون آن.

کابل ساختار کامل‌تری دارد. در کابل چندرشته، هر هادی عایق خودش را دارد و مجموعه رشته‌ها داخل یک روکش بیرونی قرار می‌گیرند. بسته به نوع کابل ممکن است اجزای دیگری مثل فیلر، شیلد، آرمور یا لایه‌های حفاظتی هم وجود داشته باشند.

همین تفاوت ساختار یکی از جواب‌های اصلی سؤال «سیم یا کابل؟» است. اگر قرار است چند هادی به‌صورت منظم و محافظت‌شده در یک مسیر مشترک حرکت کنند، کابل اغلب ساختار عملی‌تری دارد. اگر هر هادی به‌صورت مستقل داخل داکت، تابلو یا لوله عبور داده می‌شود، استفاده از سیم می‌تواند منطقی‌تر باشد.

مفتولی و افشان در واقع درباره ساختار هادی چه می‌گویند؟

یکی از بهترین راه‌ها برای کنار گذاشتن اصطلاحات مبهم بازار، نگاه کردن به کلاس هادی است.

IEC 60228 هادی‌های کابل را بر اساس ساختارشان دسته‌بندی می‌کند. به‌صورت کاربردی برای این بحث:

  • Class 1: هادی یکپارچه یا Solid؛
  • Class 2: هادی تابیده برای نصب ثابت؛
  • Class 5: هادی مسی انعطاف‌پذیر با تعداد بیشتری مفتول نازک؛
  • Class 6: هادی انعطاف‌پذیرتر برای کاربردهایی که محصول مشخصاً برای آن طراحی شده است.

پس تفاوت افشان و مفتولی صرفاً این نیست که یکی «چند تکه مس» و دیگری «یک تکه مس» دارد. تعداد، قطر و آرایش مفتول‌های تشکیل‌دهنده هادی باعث تغییر رفتار مکانیکی آن می‌شوند.

یک نکته مهم درباره عبارت «کابل خشک»

«کابل خشک» نام یک کلاس رسمی در IEC 60228 نیست. این عبارت در بازار ایران معمولاً برای کابل‌هایی استفاده می‌شود که نسبت به کابل افشان انعطاف کمتری دارند و برای نصب ثابت انتخاب می‌شوند.

ممکن است فروشنده از عبارت کابل خشک برای ساختار تک‌مفتولی کلاس ۱ استفاده کند و در جای دیگری کابل با هادی تابیده کلاس ۲ نیز در همین گروه قرار گیرد. برای سفارش فنی بهتر است به جای تکیه بر کلمه «خشک»، کلاس هادی، استاندارد کابل و ساختمان محصول را بررسی کنیم.

سیم افشان چیست و چه زمانی انتخاب خوبی است؟

سیم افشان از تعداد زیادی مفتول مسی نازک تشکیل شده که کنار یکدیگر هادی اصلی را می‌سازند و یک لایه عایق روی آن قرار دارد. در محصولات رایج برق، هادی کلاس ۵ یکی از ساختارهای متداول سیم افشان است.

مزیت اصلی این ساختار را هنگام اجرا حس می‌کنید. سیم راحت‌تر در داکت و لوله مسیر می‌گیرد، در گوشه‌های تابلو کمتر با شما درگیر می‌شود و برای رسیدن به ترمینال‌های مختلف انعطاف بیشتری دارد.

کاربردهای رایج سیم افشان

  • سیم‌کشی داخلی تابلوهای برق؛
  • عبور هادی‌های مجزا از لوله برق؛
  • سیم‌کشی داخل داکت؛
  • ارتباط داخلی تجهیزات الکتریکی؛
  • مدارهای روشنایی و قدرت متناسب با مشخصات محصول؛
  • اتصال ترمینال‌ها در محیط حفاظت‌شده.

در صنعتیکال، خانواده سیم افشان برای هادی‌های تک‌رشته افشان تعریف شده و تنوع‌ها بر اساس سطح مقطع قابل بررسی هستند.

سیم افشان چه چیزی نیست؟

وجود مفتول‌های نازک به این معنی نیست که هر سیم افشان برای کشیده شدن در فضای آزاد، نصب بدون حفاظت مکانیکی، تماس مستقیم با شرایط خشن محیطی یا حرکت مداوم ماشین مناسب است.

سیم افشان معمولاً روکش بیرونی مشترک کابل را ندارد. بنابراین محل نصب باید به شکلی باشد که حفاظت لازم برای سیم فراهم شود؛ مثلاً داخل لوله، داکت، تابلو یا تجهیزات.

کابل افشان چیست و چه تفاوتی با سیم افشان دارد؟

کابل افشان را می‌توان از دو بخش اصلی شناخت: هادی‌های انعطاف‌پذیر و ساختار کابلی.

در یک کابل برق افشان چندرشته، هر رشته هادی افشان عایق خودش را دارد و سپس کل مجموعه داخل روکش مشترک قرار می‌گیرد. نتیجه، محصولی است که هم چند مدار یا هادی را در یک مجموعه نگه می‌دارد و هم نسبت به کابل‌های نصب ثابت، اجرای نرم‌تری دارد.

در خانواده فعلی کابل افشان صنعتیکال، تنوع‌ها بر اساس تعداد رشته و سطح مقطع قابل انتخاب هستند؛ یعنی بعد از اینکه پروژه مشخص کرد مثلاً کابل ۳ رشته یا ۴ رشته با چه سطح مقطعی نیاز دارید، می‌توان مستقیماً وارد گروه محصول شد.

کابل افشان معمولاً کجا استفاده می‌شود؟

  • اتصال تجهیزات برقی؛
  • تغذیه مصرف‌کننده‌های داخلی؛
  • کابل‌کشی داخل محیط‌های حفاظت‌شده؛
  • تجهیزات و تابلوهای سبک؛
  • مسیرهایی که هنگام نصب به انعطاف بیشتری نیاز دارند؛
  • کاربردهایی با جابه‌جایی محدود، در صورتی که دیتاشیت همان کابل اجازه دهد.

افشان بودن یعنی کابل متحرک؟

نه. این یکی از اشتباهات مهم بازار است.

ممکن است کابل هادی کلاس ۵ داشته باشد و بسیار نرم به نظر برسد، اما سازنده آن را فقط برای نصب ثابت یا خمش گهگاهی تأیید کرده باشد. کابل‌هایی که دائماً در زنجیر کابل، ربات، جرثقیل یا بخش متحرک ماشین خم می‌شوند، طراحی مکانیکی متفاوتی دارند.

بنابراین برای یک دستگاه متحرک، سؤال «افشان هست یا نه؟» کافی نیست. باید محدوده خمش، تعداد سیکل، شعاع خمش، سرعت حرکت، شتاب و نوع کاربرد از دیتاشیت بررسی شود.

کابل مفتولی چیست؟

کابل مفتولی در بازار معمولاً به خانواده‌ای از کابل‌های نسبتاً کم‌انعطاف گفته می‌شود که برای نصب ثابت استفاده می‌شوند.

هادی آن بسته به ساختار و سطح مقطع می‌تواند کلاس ۱ یا کلاس ۲ باشد. در کابل کلاس ۱، هادی یکپارچه است. در کلاس ۲، چند مفتول با آرایش منظم هادی را تشکیل می‌دهند، اما هدف همچنان نصب ثابت است؛ نه انعطاف زیاد در حرکت.

در صفحه کابل مفتولی صنعتیکال، محصولات این خانواده برای مسیرهای ثابت دسته‌بندی شده‌اند و تنوع‌ها بر اساس تعداد رشته و سطح مقطع قابل بررسی هستند.

کاربردهای متداول کابل مفتولی

  • کابل‌کشی ثابت ساختمان و تأسیسات؛
  • مسیرهای ثابت تغذیه برق؛
  • رایزرها و مسیرهای ثابت متناسب با نوع کابل؛
  • تغذیه ثابت تابلوها و تجهیزات؛
  • پروژه‌هایی که کابل بعد از نصب جابه‌جایی مستمر ندارد.

البته عبارت «مفتولی» به تنهایی تعیین نمی‌کند کابل برای دفن، فضای باز یا محیط صنعتی خشن مناسب است. نوع عایق، روکش، ولتاژ نامی و استاندارد همان کابل باید چنین کاربردی را تأیید کنند.

تفاوت سیم افشان و کابل افشان دقیقاً چیست؟

این دو محصول یک ویژگی مشترک مهم دارند: هر دو می‌توانند از هادی مسی انعطاف‌پذیر استفاده کنند. تفاوت اصلی در ساختار کامل محصول و نحوه استفاده است.

موضوع سیم افشان کابل افشان
تعداد هادی در محصول معمولاً یک هادی معمولاً چند هادی
عایق هر هادی دارد هر رشته عایق مستقل دارد
روکش بیرونی مشترک ندارد دارد
کاربرد رایج لوله، داکت، داخل تابلو اتصال و تغذیه تجهیزات
حفاظت مکانیکی ساختار کمتر و وابسته به مسیر نصب به دلیل روکش مشترک بیشتر است
نحوه سفارش معمولاً بر اساس یک سطح مقطع بر اساس تعداد رشته × سطح مقطع

یک مثال ساده

اگر قرار است داخل تابلو سه هادی مجزا را از داکت عبور دهید و هر هادی به نقاط متفاوتی برسد، سیم افشان می‌تواند اجرای راحت‌تری ایجاد کند.

اما اگر قرار است سه هادی از تابلو تا یک مصرف‌کننده در یک مسیر مشترک حرکت کنند، یک کابل سه‌رشته افشان می‌تواند مجموعه مرتب‌تر و حفاظت‌شده‌تری ایجاد کند.

پس تفاوت سیم افشان و کابل افشان صرفاً در «نرم بودن» نیست؛ تفاوت در این است که آیا یک هادی مستقل می‌خواهیم یا یک مجموعه کابلی چندرشته با روکش بیرونی.

تفاوت کابل افشان و مفتولی؛ کدام مهم‌تر است؟

مهم‌ترین تفاوت، رفتار مکانیکی هادی است.

در کابل افشان، هادی از تعداد بیشتری مفتول نازک تشکیل می‌شود و در نتیجه کابل در هنگام مسیرگذاری و خم شدن انعطاف بیشتری دارد. کابل مفتولی یا کلاس ۲ سفت‌تر است و معمولاً برای مسیری انتخاب می‌شود که بعد از نصب قرار نیست مرتب تغییر شکل بدهد.

معیار کابل افشان کابل مفتولی
انعطاف در نصب بیشتر کمتر
نصب ثابت در صورت تأیید دیتاشیت قابل استفاده است یکی از کاربردهای اصلی
خمش در زمان نصب ساده‌تر نیازمند رعایت شعاع خمش و فضای بیشتر
حرکت دائمی فقط اگر کابل مخصوص آن طراحی شده باشد مناسب نیست
سربندی نیاز به توجه بیشتر به رشته‌های هادی و اتصال مناسب در بسیاری از ترمینال‌های نصب ثابت ساده‌تر است
کاربرد اصلی تجهیزات و مسیرهای نیازمند انعطاف در اجرا مسیر ثابت توزیع و تغذیه

آیا کابل افشان از مفتولی بهتر است؟

نه. اگر مسیر ثابت و طراحی کابل‌کشی برای محصول کلاس ۱ یا ۲ انجام شده باشد، پرداخت هزینه یا ایجاد پیچیدگی بیشتر فقط برای اینکه کابل نرم‌تر باشد الزاماً مزیتی ایجاد نمی‌کند.

برعکس، در تابلویی با خم‌های زیاد یا هنگام اتصال تجهیزی که کابل باید در فضای محدود مسیر بگیرد، انعطاف کابل می‌تواند اجرای بسیار ساده‌تری ایجاد کند.

«بهتر» بودن وابسته به پروژه است؛ نه تعداد مفتول‌های مس.

کابل خشک یا افشان؛ برای پروژه من کدام مناسب‌تر است؟

اگر این عبارت را در بازار جست‌وجو کرده‌اید، احتمالاً دنبال یک جواب کاربردی هستید. جواب را می‌توان با چند سؤال سریع پیدا کرد.

مسیر بعد از نصب کاملاً ثابت است؟

اگر بله، کابل مفتولی یا ساختار مناسب نصب ثابت ارزش بررسی بیشتری دارد. مخصوصاً وقتی کابل در یک مسیر مشخص قرار می‌گیرد و قرار نیست مرتب جابه‌جا شود.

مسیر پر از خم است یا فضای نصب محدود است؟

کابل افشان معمولاً هنگام نصب راحت‌تر هدایت می‌شود. این تفاوت در سایزهای بالاتر و فضاهای شلوغ بیشتر احساس می‌شود.

کابل دائماً حرکت می‌کند؟

اینجا پاسخ «افشان» کافی نیست. باید کابل مخصوص حرکت انتخاب شود. یک کابل برق افشان عمومی ممکن است برای جابه‌جایی محدود مناسب باشد اما عمر مکانیکی لازم برای هزاران یا میلیون‌ها سیکل خمش را نداشته باشد.

کابل باید داخل خاک یا فضای باز نصب شود؟

در این حالت بحث افشان و مفتولی فقط بخشی از تصمیم است. جنس روکش، مقاومت در برابر UV، رطوبت، آب، تنش مکانیکی و مجوز سازنده برای نوع نصب اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

پس قانون ساده چیست؟

مسیر ثابت → ابتدا کابل مناسب نصب ثابت را بررسی کنید.
نیاز به انعطاف در اجرا → کابل افشان را بررسی کنید.
حرکت دائمی → کابل تخصصی متحرک انتخاب کنید، نه صرفاً کابل افشان عمومی.

برای هر پروژه سیم افشان، کابل افشان یا کابل مفتولی؟

کاربرد انتخابی که معمولاً اول بررسی می‌شود دلیل
سیم‌کشی داخل تابلو برق سیم افشان مسیرگذاری و سربندی آسان‌تر در داکت و ترمینال
عبور سیم از لوله برق سیم افشان هادی‌های مستقل و انعطاف مناسب
اتصال یک تجهیز با کابل چندرشته کابل افشان چند هادی در روکش مشترک
کابل رابط تجهیزات کابل افشان متناسب با دیتاشیت انعطاف بیشتر در اجرا
فیدر ثابت کابل مناسب نصب ثابت کابل بعد از نصب حرکت ندارد
مسیر ثابت ساختمانی کابل مفتولی / کلاس ۱ یا ۲ متناسب با پروژه ساختار مناسب نصب ثابت
داخل زنجیر کابل کابل Drag Chain تخصصی نیاز به تحمل سیکل‌های خمش مداوم
ربات و محور متحرک کابل رباتیک یا Torsion-rated حرکت، پیچش و سیکل بالا
دفن مستقیم کابل تأییدشده برای دفن نوع روکش و حفاظت مکانیکی تعیین‌کننده است
فضای باز کابل دارای مشخصات محیطی مناسب UV، دما و رطوبت باید بررسی شوند

این جدول به یک نکته مهم می‌رسد: گاهی سؤال پروژه اصلاً «افشان یا مفتولی» نیست. مثلاً برای کابل متحرک، دفنی یا محیط روغنی باید ابتدا نوع کاربرد تخصصی را مشخص کرد و سپس ساختمان هادی را بررسی کرد.

برای تابلو برق سیم افشان بهتر است یا کابل افشان؟

اگر منظور سیم‌کشی داخلی خود تابلو است، سیم افشان معمولاً انتخاب رایج‌تری است. هادی‌ها می‌توانند داخل داکت حرکت کنند و هر سیم به ترمینال، فیوز، کنتاکتور یا تجهیز موردنظر برسد.

اما برای خروج از تابلو و رفتن به مصرف‌کننده، شرایط تغییر می‌کند. اگر چند هادی قرار است تا یک دستگاه یا نقطه مشخص کنار هم ادامه پیدا کنند، استفاده از کابل چندرشته می‌تواند ساختار مناسب‌تری ایجاد کند.

برای همین در یک پروژه ممکن است داخل تابلو از سیم برق افشان استفاده شود و در خروجی همان تابلو، یک کابل چندرشته برای تغذیه مصرف‌کننده به کار برود.

برای موتور و تجهیزات صنعتی کابل افشان بهتر است یا مفتولی؟

نوع موتور به تنهایی پاسخ را تعیین نمی‌کند.

اگر موتور ثابت است و کابل از مسیر ثابت به ترمینال‌باکس می‌رسد، کابل مناسب نصب ثابت می‌تواند انتخاب شود. اگر به دلیل لرزش، فضای نصب یا شرایط اتصال، انعطاف بیشتری لازم است، ممکن است کابل افشان مناسب‌تری انتخاب شود؛ البته به شرط آنکه مشخصات مکانیکی، ولتاژ نامی و محیطی محصول برای همان سرویس تأیید شده باشند.

اگر تجهیز واقعاً حرکت می‌کند، انتخاب دوباره عوض می‌شود و باید کابل مخصوص حرکت بررسی شود.

پس عبارت «کابل موتور» به تنهایی برای تعیین افشان یا مفتولی کافی نیست. باید مشخص شود موتور ثابت است یا متحرک، کابل چگونه مهار می‌شود، مسیر چقدر خمش دارد و شرایط محیطی چیست.

آیا کابل افشان و مفتولی با سطح مقطع یکسان آمپراژ متفاوتی دارند؟

نباید فقط از روی افشان یا مفتولی بودن درباره جریان مجاز نتیجه‌گیری کرد.

سطح مقطع نامی، جنس هادی، نوع عایق، دمای مجاز هادی، تعداد هادی‌های باردار، روش نصب، دمای محیط و تجمع کابل‌ها همگی در ظرفیت جریان مؤثرند.

از دید ساده مقاومت هادی نیز با طول و سطح مقطع ارتباط دارد:

R = ρ × L / S

اما در محصول واقعی، مقدار مقاومت باید از الزامات استاندارد و دیتاشیت همان کابل گرفته شود. کلاس هادی به‌تنهایی اجازه نمی‌دهد بگوییم «کابل افشان همیشه آمپر بیشتری می‌دهد» یا برعکس.

اگر مسئله اصلی شما تعیین سطح مقطع است، ابتدا سایز کابل باید بر اساس جریان بار، شرایط نصب و افت ولتاژ انتخاب شود؛ بعد ساختار افشان یا مفتولی متناسب با نوع پروژه تعیین شود.

آیا کابل مفتولی افت ولتاژ کمتری از کابل افشان دارد؟

این هم یکی از مقایسه‌هایی است که اگر بدون شرط گفته شود می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

افت ولتاژ به جریان، طول مسیر و امپدانس هادی وابسته است. برای مدار ساده می‌توان رابطه کلی را این‌طور دید:

ΔV = I × Z

در انتخاب واقعی بهتر است مقاومت و راکتانس کابل از دیتاشیت محصول گرفته شوند. نمی‌توان تنها از روی عنوان «افشان» یا «مفتولی» یک حکم ثابت درباره افت ولتاژ صادر کرد.

اگر دو محصول از نظر سطح مقطع اسمی، جنس هادی، دما و استاندارد قابل مقایسه باشند، مقادیر واقعی مقاومت هادی در دیتاشیت مشخص می‌کند کدام رفتار الکتریکی دارد؛ نه ظاهر کابل.

تفاوت سیم افشان و مفتولی در سربندی

رفتار این هادی‌ها هنگام اتصال به ترمینال هم یکسان نیست.

در هادی افشان، تعداد زیادی مفتول نازک باید به شکل صحیح داخل نقطه اتصال قرار بگیرند. بسته به نوع ترمینال ممکن است استفاده از وایرشو یا Ferrule مناسب لازم یا توصیه‌شده باشد. ابزار پرس نیز باید با سایز و نوع وایرشو هماهنگ باشد.

کاری که نباید انجام شود این است که رشته‌های افشان را بی‌قاعده جمع کنیم، بخشی از مفتول‌ها بیرون بمانند یا برای جا شدن در ترمینال تعدادی از رشته‌ها را قطع کنیم. این کار سطح مقطع مؤثر و کیفیت اتصال را تغییر می‌دهد.

در هادی‌های کلاس ۱ و ۲ نیز باید نوع ترمینال و محدوده سطح مقطع قابل پذیرش آن بررسی شود. هیچ ترمینالی صرفاً به این دلیل که کابل داخل آن جا می‌شود الزاماً اتصال مناسبی ایجاد نمی‌کند.

انعطاف بیشتر همیشه مزیت نیست

کابل نرم‌تر هنگام نصب جذاب است؛ مخصوصاً وقتی سینی، تابلو یا مسیر شلوغ باشد. اما افزایش انعطاف یک هدف طراحی است، نه شاخص کیفیت مطلق.

در یک مسیر کاملاً ثابت، چیزی که اهمیت دارد این است که کابل برای همان نصب تأیید شده باشد، شعاع خمش رعایت شود، کابل به‌درستی مهار شود و مشخصات الکتریکی آن جواب پروژه را بدهند.

در طرف مقابل، برای حرکت مداوم نیز صرفاً زیاد بودن تعداد مفتول‌های هادی کافی نیست. روکش، نحوه تاب رشته‌ها، فیلرها، مواد عایقی و طراحی کل کابل در عمر خمشی نقش دارند.

به همین دلیل انتخاب کابل صرفاً با لمس کردن آن و گفتن «این نرم‌تر است، پس بهتر است» روش قابل اتکایی نیست.

اشتباهات رایج هنگام انتخاب سیم افشان، کابل افشان و مفتولی

۱. تصور اینکه کابل افشان برای هر نوع حرکت مناسب است

کابل افشان عمومی و کابل مخصوص زنجیر کابل دو محصول متفاوت‌اند. خمش محدود در هنگام نصب با حرکت دائمی ماشین‌آلات یکی نیست.

۲. استفاده از سیم افشان در مسیر بدون حفاظت مناسب

سیم افشان روکش بیرونی کابل را ندارد. محل نصب باید حفاظت مکانیکی و محیطی موردنیاز آن را فراهم کند.

۳. انتخاب کابل مفتولی فقط به دلیل ارزان‌تر یا سفت‌تر بودن

اگر اجرای مسیر نیازمند خم‌های متعدد یا سربندی دشوار باشد، ساختار سفت‌تر ممکن است هزینه و زمان نصب را بالا ببرد.

۴. تصور اینکه افشان بودن جریان مجاز را خودکار افزایش می‌دهد

جریان مجاز باید بر اساس مشخصات کابل و شرایط نصب تعیین شود، نه فقط کلاس هادی.

۵. استفاده از عبارت «کابل خشک» در سفارش بدون مشخصات تکمیلی

بهتر است تعداد رشته، سطح مقطع، کلاس هادی، ولتاژ نامی، نوع عایق، نوع روکش و استاندارد موردنظر مشخص شوند.

۶. انتخاب محصول فقط بر اساس تعداد رشته و سایز

دو کابل ۴×۴ ممکن است از نظر ولتاژ نامی، نوع هادی، عایق، روکش و شرایط نصب کاملاً متفاوت باشند.

۷. فراموش کردن شعاع خمش

چه کابل افشان باشد چه مفتولی، خم کردن بیش از حد می‌تواند به ساختار کابل آسیب بزند. مقدار مجاز باید از دیتاشیت سازنده بررسی شود.

۸. قطع کردن بخشی از رشته‌های هادی افشان برای جا شدن در ترمینال

اگر هادی در ترمینال جا نمی‌شود باید ترمینال، کابلشو یا روش اتصال مناسب انتخاب شود؛ نه اینکه سطح مقطع هادی را به‌صورت دستی کاهش دهیم.

جدول انتخاب؛ بالاخره کدام را بخریم؟

اگر شرایط پروژه این است... اول این خانواده را بررسی کنید
سیم‌کشی تک‌هادی داخل تابلو سیم افشان
عبور چند سیم مستقل داخل لوله سیم افشان با مشخصات مناسب نصب
چند هادی باید در یک روکش مشترک تا تجهیز بروند کابل افشان
مسیر ثابت است و کابل بعد از نصب حرکت ندارد کابل مفتولی یا کابل ثابت متناسب با پروژه
مسیر نصب خم‌های زیاد دارد ولی بعد از نصب ثابت است کابل افشان در صورت تأیید دیتاشیت
کابل دائماً حرکت رفت و برگشتی دارد کابل مخصوص حرکت / Drag Chain
کابل دائماً تحت پیچش قرار می‌گیرد کابل مخصوص رباتیک یا Torsion
نصب دفنی یا محیط خشن است ابتدا نوع کابل مخصوص محیط را تعیین کنید؛ سپس کلاس هادی را انتخاب کنید

اگر از این جدول به نتیجه رسیده‌اید، مرحله بعد انتخاب تعداد رشته و سطح مقطع است. هر سه خانواده در دسته سیم و کابل برق صنعتیکال به‌صورت جداگانه قرار گرفته‌اند تا بعد از انتخاب ساختار، بتوانید مستقیماً سراغ تنوع محصول بروید.

قبل از استعلام چه مشخصاتی آماده کنیم؟

برای اینکه استعلام شما سریع‌تر به محصول درست برسد، بهتر است فقط نام «افشان» یا «مفتولی» را نفرستید. این اطلاعات را هم اضافه کنید:

  • سیم یا کابل بودن محصول؛
  • تعداد رشته؛
  • سطح مقطع هر رشته؛
  • نوع هادی یا کلاس موردنیاز در صورت مشخص بودن؛
  • ولتاژ نامی؛
  • متراژ؛
  • نوع نصب: لوله، سینی، داکت، ثابت، متحرک و غیره؛
  • شرایط محیطی مثل رطوبت، روغن، UV یا فضای باز؛
  • برند یا استاندارد مورد تأیید پروژه؛
  • شهر و محل تحویل.

اگر کلاس هادی یا کد دقیق کابل را نمی‌دانید، توضیح کاربرد معمولاً از گفتن یک نام بازاری مبهم بهتر است. مثلاً «کابل سه‌رشته برای تغذیه موتور ثابت روی سینی در فضای داخلی» اطلاعات بیشتری از عبارت «کابل خشک سه رشته» در اختیار تأمین‌کننده قرار می‌دهد.

جمع‌بندی؛ از کاربرد شروع کنید، نه از اسم کابل

اگر بین سیم افشان، کابل افشان و کابل مفتولی مردد هستید، اولین سؤال نباید این باشد که «کدام بهتر است؟». اول مشخص کنید کابل قرار است چه کاری انجام دهد.

برای سیم‌کشی داخلی تابلو یا عبور هادی مستقل از لوله، سیم افشان معمولاً یکی از اولین گزینه‌هاست. اگر چند هادی باید با یک روکش مشترک به یک تجهیز برسند و انعطاف در اجرا اهمیت دارد، کابل افشان را بررسی کنید. اگر مسیر ثابت است و بعد از نصب حرکت قابل‌توجهی نداریم، کابل مفتولی یا ساختار مناسب نصب ثابت می‌تواند انتخاب منطقی‌تری باشد.

برای کابل متحرک، دفنی، فضای باز، محیط روغنی یا شرایط خاص صنعتی هم مسئله از «افشان یا مفتولی» بزرگ‌تر می‌شود و باید کابل مخصوص همان سرویس انتخاب شود.

بعد از تعیین نوع ساختار، تازه نوبت تعداد رشته، سطح مقطع، ولتاژ نامی و مشخصات فنی است. برای دیدن خانواده‌های فعلی و تنوع‌های قابل استعلام می‌توانید از صفحه سیم و کابل برق صنعتیکال شروع کنید و وارد گروه متناسب با پروژه شوید.

پس از انتخاب نوع هادی، برای تعیین سایز مناسب ابتدا راهنمای انتخاب سیم و کابل برق را ببینید و سپس ظرفیت مسیر را با جدول آمپر سیم و کابل بر اساس جریان و مسافت کنترل کنید.

برای انتخاب نهایی کابل نیاز به بررسی پروژه دارید؟

اگر لیست خرید، نقشه تابلو یا مشخصات پروژه آماده است، آن را برای تیم صنعتیکال ارسال کنید تا انتخاب کابل و استعلام قیمت با خطای کمتر انجام شود.

سوالات پرتکرار این مقاله

تفاوت سیم افشان و کابل افشان چیست؟

سیم افشان معمولاً یک هادی انعطاف‌پذیر عایق‌شده است، در حالی که کابل افشان می‌تواند چند هادی عایق‌شده را داخل یک روکش مشترک داشته باشد. محل نصب و ساختار مدار تعیین می‌کند کدام مناسب‌تر است.

کابل افشان بهتر است یا کابل مفتولی؟

هیچ‌کدام به صورت مطلق بهتر نیستند. کابل افشان برای نصب‌هایی که انعطاف اهمیت دارد مناسب‌تر است و کابل مفتولی یا کابل‌های با هادی کلاس ۱ و ۲ بیشتر در مسیرهای ثابت بررسی می‌شوند.

کابل خشک همان کابل مفتولی است؟

در بازار ایران اصطلاح کابل خشک معمولاً برای کابل‌های کم‌انعطاف‌تر با هادی مفتولی یا نیمه‌افشان استفاده می‌شود، اما برای مشخصات فنی باید کلاس هادی و ساختمان واقعی کابل بررسی شود.

برای تابلو برق سیم افشان بهتر است یا کابل؟

برای بسیاری از سیم‌کشی‌های داخلی تابلو، سیم افشان به دلیل انعطاف و سهولت سربندی رایج است. کابل معمولاً زمانی استفاده می‌شود که چند هادی نیاز به روکش مشترک و حفاظت مکانیکی بیشتری داشته باشند.

برای نصب ثابت کابل افشان بهتر است یا مفتولی؟

در بسیاری از نصب‌های ثابت کابل مفتولی یا ساختارهای کلاس ۱ و ۲ انتخاب رایجی هستند، اما نوع مسیر، سطح مقطع، شرایط نصب و الزامات پروژه باید قبل از انتخاب نهایی بررسی شوند.

فرق سیم و کابل چیست؟

سیم معمولاً یک هادی عایق‌شده مستقل است، در حالی که کابل ساختار کامل‌تری دارد و می‌تواند یک یا چند هادی عایق‌شده را همراه با روکش و اجزای حفاظتی در خود جای دهد.